Verwennende verwaarlozing en overeind blijven

Verwaarloosde organisaties laten zich niet gemakkelijk herstellen. Na vijf bijeenkomsten over interveniëren in verwaarloosde organisaties met Joost Kampen weet ik één ding zeker: het is altijd erger dan je denkt, en het komt dichterbij dan je vermoedt.

Een van de thema’s die me raakte was verwennende verwaarlozing – de situatie waarin leiding jarenlang afwezig is geweest en medewerkers alles op hun eigen manier zijn gaan doen. Het lijkt comfortabel: iedereen mag zijn zin krijgen. Maar onder de oppervlakte schuilt iets anders: een gebrek aan grenzen, onvoldoende normen en waarden, en een stilzwijgende afspraak dat je elkaar niet meer kritisch bevraagt. De ontwikkeling stokt, net zoals bij een kind dat niet leert wat wel en niet kan.

Wie daar als adviseur of leidinggevende binnenstapt, merkt pas gaandeweg hoe diep dit patroon zit. Alles wordt persoonlijk gemaakt. Reageren op begrenzen leidt tot mokken, tegenstribbelen, liegen of bagatelliseren. En toch is begrenzen de enige weg vooruit. Zonder duidelijke kaders geen veiligheid, zonder voorspelbaarheid geen vertrouwen.

Wat mij opnieuw duidelijk werd: vertrouwen is geen startpunt maar een resultaat. Het ontstaat pas wanneer leiding zichtbaar begrenst, kaders stelt en verantwoordelijkheid neemt. Pas dan kan er gewerkt worden aan herstel.

Fit blijven in het oog van de storm

Interveniëren in dit soort contexten vraagt veel. De neiging om te redden, om te helpen, om persoonlijk leiderschap van anderen te compenseren, is groot. Een les die ik vooral heb geleerd door ervaringen – en ja, soms ook door te struikelen. Maar wie overeind wil blijven, moet scherp zijn op het eigen morele kompas en tegelijk mild naar zichzelf. Fit blijven is geen luxe, maar noodzaak.

Een paar lessen die ik meeneem:

• Dagboek bijhouden – blijf reflecteren: wat gebeurde er, wat deed ik, wat deed ik niet, welke betekenis geef ik daaraan?

• Laat emoties bij de ander – de let them-theorie toepassen en niet alles persoonlijk maken.

• Energie bewaken – balans zoeken tussen gevers en nemers. Alle R’en, plus de A van aandacht – ook voor jezelf.

• Contracteer hoog en helder – werk met duidelijke opdrachten, rechtstreeks in de top.

• Vier successen – ook kleine resultaten zijn grote stappen in een verwaarloosde organisatie.

Ik heb zelf ervaren hoe zwaar dit kan zijn. Fit blijven is misschien wel de meest onderschatte voorwaarde. Als adviseur of leidinggevende kun je alleen bijdragen aan herstel wanneer je zelf overeind blijft.

Tot slot

Organisatieontwikkeling begint niet in de toekomst, maar in de rauwe werkelijkheid van nu. Dat vraagt grenzen stellen, informele leiders overbodig maken en samen patronen doorbreken. Het is taaie en gevoelige materie, maar ook buitengewoon leerzaam en waardevol.

Mijn conclusie na vijf bijeenkomsten: interveniëren in een verwaarloosde organisatie is niet zo zeer ingewikkeld, maar wel intensief. Het vraagt dat je blijft kijken, blijft reflecteren en vooral: dat je overeind blijft.